{"id":231,"date":"2020-07-15T18:44:21","date_gmt":"2020-07-15T18:44:21","guid":{"rendered":"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/covid19\/?page_id=231"},"modified":"2020-08-21T20:23:21","modified_gmt":"2020-08-21T20:23:21","slug":"szczepionki","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/mesmerize\/szczepionki\/","title":{"rendered":"Szczepionki"},"content":{"rendered":"\n<h4>Szczepionki &#8211; informacje og\u00f3lne<\/h4>\n\n\n\n<p>Wakcynologia jest dziedzin\u0105 nauki badaj\u0105cej szczepionki i ich wp\u0142yw na odporno\u015b\u0107 indywidualn\u0105 i populacyjn\u0105, a jej powstanie by\u0142o mo\u017cliwe dzi\u0119ki post\u0119powi w dziedzinie immunologii, biologii molekularnej i biotechnologii. W przypadku wielu chor\u00f3b zaka\u017anych szczepionki s\u0105 jedyn\u0105 drog\u0105 do zmniejszenia zachorowalno\u015bci i \u015bmiertelno\u015bci ze wzgl\u0119du na brak skutecznych lek\u00f3w. Opracowanie techniki wytwarzania szczepionek \u201cod genu do antygenu\u201d (ang. <em>reverse vaccinology<\/em>) mo\u017cliwe by\u0142o dzi\u0119ki poznaniu genom\u00f3w i proteom\u00f3w drobnoustroj\u00f3w. Technologia ta polega na komputerowej analizie genomu drobnoustroju i kodowanych przez niego bia\u0142ek, kt\u00f3re mog\u0105 stanowi\u0107 antygeny szczepionkowe. Schemat powstawania takiej szczepionki przedstawiono na rysunku 1.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" width=\"287\" height=\"674\" src=\"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/covid19\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/sdvx.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-232\" srcset=\"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/sdvx.png 287w, https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/sdvx-128x300.png 128w\" sizes=\"(max-width: 287px) 100vw, 287px\" \/><figcaption>Rysunek 1. Zasada opracowania szczepionek technologi\u0105 \u201creverse vaccinology\u201d.<sup> [1]<\/sup><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h4>Mechanizm dzia\u0142ania szczepionek<\/h4>\n\n\n\n<p>Organizm nabywa odporno\u015b\u0107 przeciw chorobom zaka\u017anym w wyniku proces\u00f3w naturalnych lub wyniku interwencji medycznej &#8211; odporno\u015b\u0107 sztucznie wytworzona. Oba typy odporno\u015bci mog\u0105 zosta\u0107 nabyte w spos\u00f3b czynny poprzez zaka\u017cenie, szczepienie lub w spos\u00f3b bierny np. poprzez podanie do\u017cylne immunoglobulin. Niekiedy konieczne mo\u017ce by\u0107 szybkie zabezpieczenie osoby wra\u017cliwej na zaka\u017cenie i w\u00f3wczas podaje si\u0119 jednoczasowo immunoglobuliny i szczepionk\u0119- tzw. uodpornienie czynno-bierne. Rodzaje odporno\u015bci przeciwzaka\u017anej i spos\u00f3b ich wytworzenia pokazuje rysunek 2.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/covid19\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/2020-07-15-20_28_39-ustawienie-strony-Dokumenty-Google.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-233\" width=\"697\" height=\"310\" srcset=\"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/2020-07-15-20_28_39-ustawienie-strony-Dokumenty-Google.png 929w, https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/2020-07-15-20_28_39-ustawienie-strony-Dokumenty-Google-300x133.png 300w, https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/2020-07-15-20_28_39-ustawienie-strony-Dokumenty-Google-768x341.png 768w\" sizes=\"(max-width: 697px) 100vw, 697px\" \/><figcaption>Rysunek 2. Rodzaje odporno\u015bci przeciwzaka\u017anej. <sup>[1]<\/sup><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Szczepienie uruchamia reakcj\u0119 zbli\u017con\u0105 do naturalnego kontaktu z antygenem, kt\u00f3ra prowadzi do aktywacji limfocyt\u00f3w oraz powstania swoistych przeciwcia\u0142. Pierwszy kontakt organizmu z antygenem stymuluje pierwotn\u0105 odpowied\u017a poszczepienn\u0105. St\u0119\u017cenie przeciwcia\u0142 w tym okresie narasta powoli. Na pocz\u0105tku pojawiaj\u0105 si\u0119 przeciwcia\u0142a klasy IgM, kt\u00f3rych st\u0119\u017cenie narasta powoli a czas ich utrzymywania si\u0119 w krwi wynosi 5-10 dni. Nast\u0119pnie w ich miejsce pojawiaj\u0105 si\u0119 przeciwcia\u0142a klasy IgG i IgA, kt\u00f3re utrzymuj\u0105 si\u0119 w organizmie d\u0142u\u017cej i maj\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci ochronne. Kolejny kontakt z danym antygenem powoduje szybk\u0105 proliferacj\u0119 kom\u00f3rek wytwarzaj\u0105cym przeciwcia\u0142a IgG o du\u017cym powinowactwie do antygenu. Jest to tzw. wt\u00f3rna odpowied\u017a poszczepienna. Efekt ochronny szczepie\u0144 wynika z pobudzenia odporno\u015bci kom\u00f3rkowej i powstawania limfocyt\u00f3w B pami\u0119ci, kt\u00f3re podczas ponownego kontaktu z drobnoustrojem zapewniaj\u0105 szybk\u0105 indukcj\u0119 syntezy przeciwcia\u0142. Skuteczno\u015b\u0107 immunologiczna szczepionki okre\u015blana jest poprzez nast\u0119puj\u0105ce parametry: st\u0119\u017cenie swoistych przeciwcia\u0142 poszczepiennych klasy IgG i ich cechy jako\u015bciowe m. in. przynale\u017cno\u015b\u0107 do podklasy, powinowactwo, awidno\u015b\u0107 (si\u0142\u0105 wi\u0105zania antygenu). Niezb\u0119dne jest wyznaczenie zabezpieczaj\u0105cego poziomu przeciwcia\u0142 IgG. Jest to najmniejsze st\u0119\u017cenie chroni\u0105ce osob\u0119 zaszczepion\u0105 przed kolejnym zachorowaniem po kontakcie z drobnoustrojem w zwyk\u0142ych warunkach i jest wyznaczane na podstawie bada\u0144 eksperymentalnych i klinicznych. Niestety st\u0119\u017cenie przeciwcia\u0142 wytworzone po zako\u0144czeniu szczepie\u0144 zmniejsza si\u0119 w up\u0142ywem czasu, je\u015bli nie nast\u0119puje ponowny kontakt z antygenem w warunkach normalnych lub po podaniu dawki przypominaj\u0105cej szczepionki. Choroba u osoby zaszczepionej mo\u017ce wynika\u0107 ze zmniejszenia st\u0119\u017cenia przeciwcia\u0142 poni\u017cej poziomu zabezpieczaj\u0105cego lub ze znacznej dawki zara\u017caj\u0105cej drobnoustroju.<\/p>\n\n\n\n<h4>Rodzaje szczepionek i przyk\u0142ady<\/h4>\n\n\n\n<p>Szczepionka jest lekiem pochodzenia biologicznego zawieraj\u0105cym substancje zdolne do indukcji proces\u00f3w immunologicznych bez wywo\u0142ywania choroby. Mo\u017cna j\u0105 poda\u0107 pozajelitowo (domi\u0119\u015bniowo, podsk\u00f3rnie lub \u015br\u00f3dsk\u00f3rnie), dojelitowo (doustnie) lub na \u015bluz\u00f3wk\u0119 (donosowo). Szczepionki dzieli si\u0119 ze wzgl\u0119du na zdolno\u015b\u0107 pobudzenia specyficznych mechanizm\u00f3w odporno\u015bci na swoiste, kt\u00f3re stymuluj\u0105 trwa\u0142\u0105 odporno\u015b\u0107 przeciw konkretnej chorobie zaka\u017anej oraz nieswoiste, kt\u00f3re moduluj\u0105 odporno\u015b\u0107 nieswoist\u0105. W szczepionkach swoistych znajduj\u0105 si\u0119 antygeny, kt\u00f3re stymuluj\u0105 mechanizmy istotne dla pocz\u0105tkowych etap\u00f3w odpowiedzi na zaka\u017cenie lub neutralizuj\u0105ce g\u0142\u00f3wne czynniki zjadliwo\u015bci drobnoustroju. Z kolei w nieswoistych znajduj\u0105 si\u0119 inaktywowane, tj. pozbawione aktywno\u015bci, drobnoustroje, kt\u00f3rych antygeny pobudzaj\u0105 nieswoist\u0105 odporno\u015b\u0107 kom\u00f3rkow\u0105 i humoraln\u0105, g\u0142\u00f3wnie w zakresie aktywacji limfocyt\u00f3w cytotoksycznych i wytwarzania interferonu.<\/p>\n\n\n\n<p>W procesie wytwarzania szczepionki swoistej zmienia si\u0119 w\u0142a\u015bciwo\u015bci drobnoustroju lub jego produkt\u00f3w, tak by nie by\u0142y one chorobotw\u00f3rcze ale mia\u0142y zachowan\u0105 zdolno\u015b\u0107 do wywo\u0142ywania swoistej reakcji immunologicznej. Atenuacja to proces modyfikacji w\u0142a\u015bciwo\u015bci chorobotw\u00f3rczych \u017cywego drobnoustroju w celu wytworzenia szczepionki, natomiast inaktywacja to proces zabicia drobnoustroju. W zale\u017cno\u015bci od rodzaju antygenu mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 4 typy szczepionek:\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<ul><li>zawieraj\u0105ce \u017cywe organizmy (pochodzenia naturalnego i sztucznie otrzymane),<\/li><li>zawieraj\u0105ce pe\u0142ne kom\u00f3rki zabitych drobnoustroj\u00f3w (wirusowe, bakteryjne),<\/li><li>zawieraj\u0105ce antygeny powierzchniowe drobnoustroj\u00f3w (np. polisacharydy otoczkowe, antygen powierzchniowy),<\/li><li>zawieraj\u0105ce inaktywowane toksyny- toksoid.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>Mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 szczepionki mono- i poliwalentne, zawieraj\u0105ce odpowiednio jeden gatunek\/serotyp drobnoustroju lub wiele serotyp\u00f3w tego samego drobnoustroju. Mo\u017cliwe jest r\u00f3wnie\u017c po\u0142\u0105czenie szczepionek przeciw r\u00f3\u017cnych chorobom w jednym preparacie otrzymuj\u0105c tzw. szczepionk\u0119 skojarzon\u0105. Przyk\u0142ady szczepionek przedstawiono w tabeli 1.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td>Choroba<\/td><td>Typ antygenu u\u017cyty do produkcji szczepionki- rodzaj szczepionki<\/td><td>Droga podania<\/td><td>Indukowany mechanizm immunologiczny<\/td><\/tr><tr><td>Odra<\/td><td>\u017cywy- atenuowany wirus ludzki<\/td><td>podsk\u00f3rna lub domi\u0119\u015bniowa<\/td><td>surowicze IgG, limfocyty T<\/td><\/tr><tr><td>WZW typu B<\/td><td>martwy- rekombinowany antygen HBs uzyskiwany w hodowli kom\u00f3rek dro\u017cd\u017cy<\/td><td>podsk\u00f3rna lub domi\u0119\u015bniowa<\/td><td>surowicze IgG<\/td><\/tr><tr><td>Dur brzuszny<\/td><td>\u017cywy- inaktywowane bakterie<\/td><td>podsk\u00f3rna<\/td><td>surowicze IgG<\/td><\/tr><tr><td>Gru\u017alica<\/td><td>\u017cywy- atenuowane pr\u0105tki bydl\u0119ce<\/td><td>podsk\u00f3rna lub \u015br\u00f3dsk\u00f3rna<\/td><td>limfocyty T<\/td><\/tr><tr><td>Grypa<\/td><td>martwy- podjednostkowa lub rozszczepiony wirion szczep\u00f3w ludzkich;\u017cywa- zmutowany szczep ludzki<\/td><td>domi\u0119\u015bniowa, \u015br\u00f3dsk\u00f3rna lub domi\u0119\u015bniowa;<br>donosowa<\/td><td>surowicze IgG, \u015bluz\u00f3wkowe IgA, limfocyty T<\/td><\/tr><tr><td>T\u0119\u017cec<\/td><td>martwy- toksoid<\/td><td>domi\u0119\u015bniowa<\/td><td>surowicze IgG<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><figcaption>Tabela 1. Aktualnie dost\u0119pne szczepionki- charakterystyka og\u00f3lna.<sup> [1]<\/sup><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Inne rodzaje szczepionek:<\/p>\n\n\n\n<ul><li>szczepionki skojarzone &#8211; jest coraz wi\u0119cej szczepionek tego typu. Nowe po\u0142\u0105czenia antygen\u00f3w wymagaj\u0105 dok\u0142adnego dopasowania poszczeg\u00f3lnych sk\u0142adnik\u00f3w i adiuwant\u00f3w. Korzy\u015bci\u0105 jednoczasowego podania kilku antygen\u00f3w jest m. in. zmniejszenie ilo\u015bci wk\u0142u\u0107, a tak\u017ce redukcja zawarto\u015bci substancji dodatkowych i poprawa terminowo\u015bci realizacji szczepie\u0144. Przyk\u0142adem jest szczepionka skojarzona przeciwko b\u0142onicy, t\u0119\u017ccowi i krztu\u015bcowi (DTP),<\/li><li>szczepionka DNA &#8211; zawiera oczyszczony DNA z uk\u0142adem promotora i podczas podawania domi\u0119\u015bniowego powoduje siln\u0105 odpowied\u017a zar\u00f3wno kom\u00f3rkow\u0105 jak i humoraln\u0105, bez wytworzenia tolerancji. Gen koduj\u0105cy konkretne bia\u0142ko drobnoustroju umieszcza si\u0119 w plazmidzie, kt\u00f3ry po podaniu w\u0119druje do j\u0105dra kom\u00f3rkowego, gdzie dochodzi do jego transkrypcji. Kodowane przez niego bia\u0142ka s\u0105 wytwarzane w kom\u00f3rce i nast\u0119pnie wychwytywane przez kom\u00f3rki prezentuj\u0105ce antygen. Dodanie uk\u0142adu promotora do genu pozwala uzyska\u0107 w kom\u00f3rce ludzkiej ekspresj\u0119 genu zawartego w plazmidzie. Post\u0119p w dziedzinie szczepionek DNA mo\u017cna \u015bledzi\u0107 na stronie: http:\/\/www.violinet.org\/dnavaxdb\/. Wi\u0119cej informacji: <a href=\"https:\/\/www.who.int\/biologicals\/areas\/vaccines\/dna\/en\/\">https:\/\/www.who.int\/biologicals\/areas\/vaccines\/dna\/en\/<\/a>, https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC6274812\/,<\/li><li>szczepionka wektorowa &#8211; wektor szczepionkowy to atenuowany, czyli zmodyfikowany drobnoustr\u00f3j, do kt\u00f3rego genomu wprowadzono gen innego drobnoustroju. Po wprowadzeniu do organizmu ludzkiego wektor ulega namno\u017ceniu i mo\u017cliwe jest zaprezentowanie limfocytom bia\u0142ka kodowanego przez dodany gen. jako wektor mog\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 np. wirusy z rodziny <em>Herpes, Picorna<\/em>, bakterie- pr\u0105tek gru\u017alicy (BCG). Z wprowadzaniem \u017cywych wektor\u00f3w zwi\u0105zane jest jednak pewne ryzyko ich potencjalnej zjadliwo\u015bci i immunogenno\u015bci,<\/li><li>szczepionka antyidiotypowa- szczepionki te wykorzystuj\u0105 przeciwcia\u0142a antyidiotypowe, czyli skierowane przeciwko determinantom antygenowym innych przeciwcia\u0142. Przeciwcia\u0142a rozpoznaj\u0105ce immunogenne determinanty antygenowe drobnoustroj\u00f3w s\u0105 pobierane i izolowane z surowicy ozdrowie\u0144c\u00f3w i nast\u0119pnie podawane zwierz\u0119tom w celu wytworzenia przez nie przeciwcia\u0142 antyidiotypowych. Dzi\u0119ki temu nowowytworzone przeciwcia\u0142a maj\u0105 paratop (tj. fragment przeciwcia\u0142a wi\u0105\u017c\u0105cy antygen) przypominaj\u0105cy determinant\u0119 antygenow\u0105 drobnoustroju i przez to zast\u0119puj\u0105 naturalny antygen, co prowadzi do indukcji odpowiedzi immunologicznej,<\/li><li>szczepionka nieswoista &#8211; jest mieszanin\u0105 zabitych drobnoustroj\u00f3w. Stosowane s\u0105 w celu niespecyficznej stymulacji odporno\u015bci w przypadku nawracaj\u0105cych lub przewlek\u0142ych zaka\u017ce\u0144 o r\u00f3\u017cnej etiologii.\u00a0<\/li><\/ul>\n\n\n\n<h4>Wytwarzanie szczepionek <sup>[2][3]<\/sup><\/h4>\n\n\n\n<p>Szczepionki maj\u0105 bardzo rygorystyczne wymagania dotycz\u0105ce wytwarzania, monitorowania i zgodno\u015bci z wymogami. Bezpieczne i konsekwentne wytwarzanie szczepionek bazuje m. in. na zdefiniowaniu sposobu produkcji, testowaniu produktu i regulacjach autoryzacyjnych do wypuszczenia na rynek i dystrybucji. W Unii Europejskiej organem reguluj\u0105cym wszelkie kwestie zwi\u0105zane z produktami leczniczymi jest <em>European Medicines Agency<\/em> (EMA), jej odpowiednikiem w Stanach Zjednoczonych jest <em>Food and Drug Administration <\/em>(FDA). Szczepionki s\u0105 rejestrowane z zastosowaniem centralnej procedury, kt\u00f3ra powoduje, \u017ce szczepionka zarejestrowana w danym kraju, jest jednocze\u015bnie licencjonowana w ka\u017cdym kraju UE. Wytwarzanie szczepionek dla ludzi jest regulowane m. in. standardami \u201cDobra praktyka produkcyjna\u201d (DPP, ang. <em>Good Manufacturing Practises<\/em>&#8211; GMP).\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Wytwarzanie szczepionek sk\u0142ada si\u0119 z kilku etap\u00f3w. Pierwszym krokiem jest wytworzenie antygenu, kt\u00f3ry wywo\u0142uje odpowied\u017a immunologiczn\u0105. Mo\u017cna to zrobi\u0107 poprzez wytwarzanie patogenu w celu p\u00f3\u017aniejszej inaktywacji lub wyizolowania podjednostki patogenu, a tak\u017ce wytwarzanie zrekombinowanych bia\u0142ek pochodz\u0105cych z patogenu. Wirusy namna\u017ca si\u0119 w pierwotnej hodowli kom\u00f3rkowej, gdzie s\u0105 uwa\u017cnie kontrolowane, przechowywane i charakteryzowane. Patogeny bakteryjne hodowane s\u0105 w bioreaktorach z pod\u0142o\u017cem zapewniaj\u0105cym optymaln\u0105 wydajno\u015b\u0107 antygenu przy zachowaniu jego integralno\u015bci. Bia\u0142ka rekombinowane mog\u0105 by\u0107 produkowane w bakteriach, kom\u00f3rkach dro\u017cd\u017cy i hodowlach kom\u00f3rkowych. Na pocz\u0105tku niezb\u0119dne jest ustalenie g\u0142\u00f3wnej populacji kom\u00f3rek tzw. bank g\u0142\u00f3wny kom\u00f3rek. Jest to kolekcja kom\u00f3rek znajduj\u0105cych si\u0119 w fiolkach, kt\u00f3re tworz\u0105 materia\u0142 wyj\u015bciowy dla wszystkich przysz\u0142ych produkcji. Dzi\u0119ki znacznej wydajno\u015bci i braku czynnik\u00f3w przypadkowych s\u0105 dobrym materia\u0142em dla \u201cprodukcyjnych\u201d bank\u00f3w kom\u00f3rek wykorzystywanych jako rutynowa hodowla do partii produkcyjnych. Ostateczna szczepionka jest bezpo\u015brednim z\u0142o\u017ceniem materia\u0142\u00f3w wyj\u015bciowych a zmiana w jej sk\u0142adzie jest z\u0142o\u017cona.\u00a0 Nast\u0119pnym krokiem jest wyizolowanie antygenu z substratu i oddzielenie go od \u015brodowiska wzrostowego. Mo\u017ce to by\u0107 izolacja\u00a0 z po\u017cywki wolnego wirusa, wydzielanych z kom\u00f3rek bia\u0142ek lub kom\u00f3rek z obecnym wewn\u0105trz antygenem. Kolejnym krokiem jest oczyszczenie antygenu. W przypadku szczepionek, kt\u00f3re zawieraj\u0105 rekombinowane bia\u0142ko, etap ten polega na czyszczeniu z wykorzystaniem wielu chromatografii kolumnowych. W przypadku inaktywowanej szczepionki wirusowej wystarcza inaktywacja wirusa. Nie ma konieczno\u015bci dalszego oczyszczania. Formu\u0142a szczepionki ma na celu maksymalizacj\u0119 nasycenia szczepionki, przy jednoczesnym dostarczeniu jej w formie umo\u017cliwiaj\u0105cej wydajn\u0105 dystrybucj\u0119. Wytworzona szczepionka mo\u017ce zawiera\u0107 substancje pomocnicze w celu zwi\u0119kszenia odpowiedzi immunologicznej, stabilizatory przed\u0142u\u017caj\u0105ce okres przydatno\u015bci u\u017cycia, a tak\u017ce \u015brodki konserwuj\u0105ce pozwalaj\u0105ce na dostarczanie fiolek wielodawkowych. Kolejnym etapem jest formowanie, kt\u00f3re polega na po\u0142\u0105czeniu wszystkich sk\u0142adnik\u00f3w stanowi\u0105cych ostateczn\u0105 szczepionk\u0119 i r\u00f3wnomiernym wymieszaniu ich. Wszystkie czynno\u015bci s\u0105 przeprowadzane w \u015bci\u015ble kontrolowanych warunkach, pracownicy nosz\u0105 specjaln\u0105 odzie\u017c ochronn\u0105, aby unikn\u0105\u0107 zanieczyszczenia przypadkowymi substancjami. Monitorowanie \u015brodowiska i powierzchni krytycznych jest przeprowadzana podczas w.w. operacji. Testy kontroli jako\u015b\u0107 (QC- ang.<em> Quality Control<\/em>) na tym etapie zwykle sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z sprawdzenia bezpiecze\u0144stwa, si\u0142y dzia\u0142ania, czysto\u015bci, sterylno\u015bci i innych test\u00f3w specyficznych dla produktu. W tej fazie pojemniki nape\u0142niane s\u0105 szczepionk\u0105 i zamykane sterylnymi zatyczkami. Pojemniki s\u0105 uprzednio skrupulatnie oczyszczone, pozbawione zanieczyszcze\u0144. Je\u015bli szczepionka ma by\u0107 liofilizowana, tj. poddana sublimacyjnemu suszeniu zamro\u017conych substancji, korki fiolki wk\u0142ada si\u0119 tylko cz\u0119\u015bciowo by umo\u017cliwi\u0107 ulatnianie si\u0119 wilgoci. W komorze liofilizacyjne wszystkie fiolki otrzymuj\u0105 korki zewn\u0119trzne w celu zapewnienia integralno\u015bci zamkni\u0119cia pojemnika. Aby wykluczy\u0107 zewn\u0119trzne zanieczyszczenie wszystkie operacje podczas nape\u0142niania musz\u0105 odbywa\u0107 si\u0119 w \u015bci\u015ble kontrolowanym \u015brodowisku, w kt\u00f3rym ludzie, sprz\u0119t i komponenty s\u0105 wprowadzane do krytycznego obszaru w spos\u00f3b kontrolowany. Po nape\u0142nieniu wszystkie pojemniki s\u0105 sprawdzane z u\u017cyciem p\u00f3\u0142automatycznego lub automatycznego sprz\u0119tu przeznaczonego do wykrywania drobnych defekt\u00f3w kosmetycznych i fizycznych. R\u00f3wnie\u017c w tym miejscu przeprowadzana jest rozleg\u0142a kontrola i monitorowanie \u015brodowiska i krytycznych powierzchni, a tak\u017ce przeprowadzane s\u0105 testy jako\u015bci (QC).<\/p>\n\n\n\n<p>Niew\u0142a\u015bciwe warunki dystrybucji i przechowywania mog\u0105 niekorzystnie wp\u0142yn\u0105\u0107 na skuteczno\u015b\u0107 szczepionki. Wra\u017cliwo\u015b\u0107 szczepionki na niekorzystne warunki \u015brodowiska jak np. wysokie temperatury jest zale\u017cna od jej sk\u0142adu. \u017bywe atenuowane szczepionki s\u0105 zazwyczaj bardziej podatne ni\u017c toksoidy, tj. szczepionki zawieraj\u0105ce inaktywowane toksyny i szczepionki inaktywowane.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td>Choroba<\/td><td>Nazwa handlowa<\/td><td>Nazwa generyczna<\/td><td>Hodowla kom\u00f3rkowa\/ fermentacja<\/td><td>Izolacja<\/td><td>Oczyszczanie<\/td><td>Formulacja<\/td><td>Konserwant<\/td><\/tr><tr><td>Grypa <em>Influenza<\/em><\/td><td>Fluzone<\/td><td>Inactivated Influenza Virus Vaccine<\/td><td>zarodki jaj kurzych<\/td><td>Wolne wirowanie i filtracja<\/td><td>Oczyszczani \/ st\u0119\u017cenie na liniowym gradiencie g\u0119sto\u015bci sacharozy przy u\u017cyciu ci\u0105g\u0142ego wirowania, a nast\u0119pnie dodatkowego oczyszczania metodami chemicznymi,<\/td><td>S\u00f3l fizjologiczna buforowana fosforanem z \u017celatyn\u0105 jako stabilizatorem<\/td><td>Tiomersal (w niekt\u00f3rych opakowaniach)<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><figcaption>Tabela 2. Wytwarzanie licencjonowanej szczepionki na gryp\u0119. <sup>[2]<\/sup><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" width=\"480\" height=\"621\" src=\"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/covid19\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/cKdbkR6.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-234\" srcset=\"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/cKdbkR6.jpg 480w, https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/cKdbkR6-232x300.jpg 232w\" sizes=\"(max-width: 480px) 100vw, 480px\" \/><figcaption>Rysunek 3. Schemat procesu produkcji szczepionki wirusowej.<sup>[3]<\/sup><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h4>Dopuszczenie szczepionek do u\u017cytku<\/h4>\n\n\n\n<p>Szczepionki jak r\u00f3wnie\u017c inne leki musz\u0105 przej\u015b\u0107 przez kilka etap\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n<ul><li>etap bada\u0144 przedklinicznych, zwie\u0144czeniem kt\u00f3rych jest podanie opracowanej substancji zwierz\u0119tom, np. myszom, w celu obserwacji odpowiedzi immunologicznej organizmu na lek,<\/li><li>pierwsza faza &#8211; lek\/szczepionka jest podawana ma\u0142ej grupie ochotnik\u00f3w, w celu okre\u015blenia bezpiecze\u0144stwa i dawki substancji oraz potwierdzenia jej zdolno\u015bci do immunizacji organizmu cz\u0142owieka,<\/li><li>druga faza &#8211; lek\/szczepionka jest podawana kilkuset osobom podzielonym na grupy w celu obserwacji ewentualnych r\u00f3\u017cnic w poszczeg\u00f3lnych grupach wiekowych. Sprawdzane jest tu r\u00f3wnie\u017c bezpiecze\u0144stwo i zdolno\u015b\u0107 stymulacji odpowiedzi uk\u0142adu odporno\u015bciowego,<\/li><li>trzecia faza &#8211; lek\/szczepionka podawana jest tysi\u0105com ludzi, podzielonym na dwie grupy, z kt\u00f3rych jedna dostaje now\u0105 substancj\u0119, a druga placebo. W przypadku szczepionki sprawdza si\u0119 ilo\u015b\u0107 zainfekowanych w obu grupach. Faza ta pozwala okre\u015bli\u0107 czy szczepionka rzeczywi\u015bcie zapobiega infekcji drobnoustrojem,<\/li><li>dopuszczenie &#8211; regulacje prawne zale\u017c\u0105 od pa\u0144stwa, w kt\u00f3rym prowadzone s\u0105 badania. Je\u015bli lek\/szczepionka pozytywnie przesz\u0142a poprzednie fazy, mo\u017ce zosta\u0107 dopuszczona do u\u017cytku. W czasie pandemii, dopuszczenie szczepionki mo\u017ce si\u0119 odbywa\u0107 na \u201cawaryjnych\u201d warunkach,<\/li><li>czwarta faza &#8211; obejmuje monitorowanie bezpiecze\u0144stwa, skuteczno\u015bci po dopuszczeniu do stosowania leku\/szczepionki na szerok\u0105 skal\u0119. Wszelkie dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105dane (tzw. NOP- niepo\u017c\u0105dane odczyn poszczepienny) musz\u0105 by\u0107 zg\u0142aszane do odpowiedniego organu.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<h4>Szczepionki COVID-19<\/h4>\n\n\n\n<p>Obecnie w toku bada\u0144 jest ponad 160 szczepionek na koronawirusa, w tym 26 w klinicznej fazie bada\u0144 i 139 w przedklinicznej (stan na 31.07.2020 wg. raportu WHO \u201e<em>DRAFT landscape of COVID-19 candidate vaccines- 31 July 2020<\/em>\u201d). \u00a0Dane te dynamicznie si\u0119 zmieniaj\u0105. Post\u0119py bada\u0144 nad szczepionkami mo\u017cna \u015bledzi\u0107 na stronie WHO.<\/p>\n\n\n\n<h4>&nbsp;Cele szczepie\u0144<\/h4>\n\n\n\n<p>Podstawowym celem szczepionki jest uodpornienie cz\u0142owieka na konkretny patogen poprzez wprowadzenie nieaktywnej wersji tego patogenu lub jego cz\u0119\u015bci do organizmu cz\u0142owieka i stymulowanie specyficznych mechanizm\u00f3w odporno\u015bci \u00a0w celu \u00a0pozyskania mo\u017cliwie d\u0142ugiej pami\u0119ci immunologicznej. Dzi\u0119ki temu reakcja organizmu b\u0119dzie szybsza i silniejsza podczas kolejnego \u201cspotkania\u201d z danym antygenem.<\/p>\n\n\n\n<p>Wymagania stawiane szczepieniom s\u0105 wysokie i obejmuj\u0105:<\/p>\n\n\n\n<ul><li>maksymalne bezpiecze\u0144stwo i skuteczno\u015b\u0107 (mo\u017cliwy opis dotycz\u0105cy bezpiecze\u0144stwa i skuteczno\u015bci szczepionek),<\/li><li>powszechna dost\u0119pno\u015b\u0107,&nbsp;<\/li><li>trwa\u0142o\u015b\u0107,<\/li><li>prosty spos\u00f3b podania,<\/li><li>niska cena.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>Z tych wzgl\u0119d\u00f3w wprowadzenie nowej szczepionki na rynek trwa wiele lat. Poniewa\u017c ka\u017cdy organizm jest inny to aczkolwiek prawdopodobie\u0144stwo jest bardzo ma\u0142e, mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 efekty uboczne. Ka\u017cdy niepo\u017c\u0105dany odczyn poszczepienny (NOP) musi by\u0107 zg\u0142oszony do odpowiednich organ\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Ka\u017cda szczepionka opatrzona jest na og\u00f3\u0142 list\u0105 kilku przeciwwskaza\u0144 dotycz\u0105cych jej stosowania, np. wynikaj\u0105cych z obni\u017conej odporno\u015bci biorcy.<\/p>\n\n\n\n<h2>Bibliografia:<\/h2>\n\n\n\n<p>[1] Go\u0142\u0105b, J., Jak\u00f3bisiak, M., Lasek, W., &amp; Stok\u0142osa, T. (2017). <em>Immunologia<\/em>. Wydawnictwo naukowe PWN.<\/p>\n\n\n\n<p>[2] Stanley A. Plotkin, Walter Orenstein, Paul A. Offit, Kathryn M. Edwards. (2018). <em>Plotkin\u2019s vaccines.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>[3] <a href=\"https:\/\/pubmedinfo.org\/2017\/08\/20\/technologie-wytwarzania-szczepionek\/\">https:\/\/pubmedinfo.org\/2017\/08\/20\/technologie-wytwarzania-szczepionek\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Szczepionki &#8211; informacje og\u00f3lne Wakcynologia jest dziedzin\u0105 nauki badaj\u0105cej szczepionki i ich wp\u0142yw na odporno\u015b\u0107 indywidualn\u0105 i populacyjn\u0105, a jej powstanie by\u0142o mo\u017cliwe dzi\u0119ki post\u0119powi w dziedzinie immunologii, biologii molekularnej i biotechnologii. W przypadku wielu chor\u00f3b zaka\u017anych szczepionki s\u0105 jedyn\u0105 drog\u0105 do zmniejszenia zachorowalno\u015bci i \u015bmiertelno\u015bci ze wzgl\u0119du na brak skutecznych lek\u00f3w. Opracowanie techniki wytwarzania&hellip; <br \/> <a class=\"read-more\" href=\"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/mesmerize\/szczepionki\/\">Read more<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"parent":26,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/231"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=231"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/231\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":342,"href":"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/231\/revisions\/342"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/26"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bioinfo.imdik.pan.pl\/coronavirus-service\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=231"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}